Wszystkie prawa zastrzeżone ©Smart Business

 

Smart Business 

 

Wrocław/Warszawa

E-mail: biuro@sbusiness.pl

Tel: +735937860

Polub nas na Facebooku

Przydatne linki

 

Twoja poczta

Nowości

Partnerzy

 

      SmallBUSINESS B

       -prosto w prawo-

Programy komputerowe może być pojmowane jako dzieło na gruncie prawa autorskiego i praw pokrewnych i podlegają z tego tytułu odpowiednim środkom ochrony. W praktyce w wielu przypadkach dochodzi bowiem do naruszeń w zakresie prawa autorskiego w stosunku do programów komputerowych, przede wszystkim w kwestii ich kopiowania oraz nielegalnego rozpowszechniania.

 

____________________________________________________

Prawo autorskie – prawa majątkowe i osobiste

 

 

Na wstępie, aby przejść do rozważań dotyczących ochrony programów komputerowych, należy wskazać na to, iż prawa autorskie dzielą się na tzw. prawa osobiste oraz prawa majątkowe. Pierwsze z nich, autorskie prawa osobiste, są zdefiniowane przez ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych (art. 16) jako więzi twórcy z utworem. Więzi te nie mają ograniczeń czasowych, nie można się ich zrzec ani też wyzbyć. Wszystkie działania, które mają na celu pozbawienie twórcy praw osobistych, nie wywołują zamierzonych skutków ponieważ, jako stojące w sprzeczności z przepisem ustawy, są nieważne (art. 58 Kodeksu cywilnego). W skrócie można wskazać, iż podstawowym zadaniem osobistych praw autorskich jest ochrona, innych niż ekonomiczne, uprawnień autora związanych z danym utworem. Na ten rodzaj praw autorskich składają się m.in. prawo do autorstwa utworu, do oznaczania utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo.

 

Drugie z wymienionych, czyli autorskie prawa majątkowe – są to uprawnienia o charakterze majątkowym. Zostały one stworzone na wzór prawa własności i mają one charakter bezwzględny i są skuteczne wobec wszystkich (erga omnes). Oznacza to mniej więcej tyle, że osoby trzecie, chcąc korzystać z utworu, muszą uzyskać zezwolenie twórcy lub jego następcy prawnego. Według art. 17 ustawy, na autorskie prawo majątkowe składa się wyłączne prawo korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz prawo do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

 

Poza tym, trzeba wskazać głównie na Rozdziały 8 i 9 omawianej ustawy, w których wskazane są środki ochrony autorskich praw osobistych oraz autorskich praw majątkowych. Pierwsze z nich, wskazane w art. 78 ustawy, dotyczy powództwa w przypadku naruszenia autorskich praw osobistych. Twórca w takim przypadku może bowiem żądać zaniechania działania, które zagraża jego autorskim prawom osobistym, a także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności aby złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. Dodatkowo, jeśli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub - na żądanie twórcy - zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny. Co ciekawe, krąg podmiotów uprawnionych do wytępiania z tymi żądaniami zwiększa się po śmierci twórcy – wówczas mogą z nim wystąpić także małżonek twórcy, a w jego braku kolejno: zstępni, rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa.

 

Przepis omawianego artykułu pozostaje w kumulatywnym zbiegu z przepisem art. 24 KC. Oznacza to, że środki ochrony autorskich dóbr osobistych przewidziane w pr. aut. i w Kodeksie cywilnym mogą być stosowane zarówno kumulatywnie, jak i alternatywnie. Jeżeli chodzi o podmioty bierne w tym aspekcie, to zastosowanie tutaj znajduje art. 422 KC. Podmiotem biernie legitymowanym w procesie o ochronę autorskich dóbr osobistych będzie zatem nie tylko ich bezpośredni naruszyciel, lecz również podżegacz, pomocnik oraz ten, kto świadomie skorzystał z naruszenia autorskich praw osobistych.

 

 

 

 

Kolejna ze wspomnianych, czyli ochrona autorskich praw majątkowych, może być realizowana w drodze różnych roszczeń. Katalog wspomnianych roszczeń przewiduje art. 79 ustawy, zgodnie z którym uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać od osoby, która naruszyła te prawa między innymi:

 

  • zaniechania naruszania;

  • usunięcia skutków naruszenia;

  • naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych albo poprzez zapłatę określonej w ustawie sumy pieniężnej

  • wydania uzyskanych korzyści;

  • domagać jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia o odpowiedniej treści i formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie,

  • zapłatę stosownej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego, jeżeli zaniechanie naruszania lub usunięcie skutków naruszenia byłoby dla osoby naruszającej niewspółmiernie dotkliwe;

 

 

Mając na uwadze powyższe, należy zauważyć, że katalog roszczeń w przypadku naruszenia praw majątkowych ma charakter zdecydowanie szerszy. Ponadto, sąd w tego rodzaju sprawie może np. zabezpieczyć dowody oraz związane z nimi roszczenia. Do naruszenia autorskich praw majątkowych dochodzi zaś wówczas, gdy następuje wkroczenie w zakres cudzego prawa autorskiego. Korzystanie z elementów dzieła spełniających przesłankę twórczości jest naruszeniem monopolu eksploatacyjnego odnoszącego się do konkretnego utworu

 

 

Ochrona programów komputerowych

 

Co więcej, wspomniane prawa majątkowe i osobiste oraz środki przysługujące w razie ich naruszeń (mające na celu ich ochronę), odnoszą się także do programów komputerowych. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 2 pkt 1) ustawy, przedmiotem prawa autorskiego są utwory: wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi – takie jak programy komputerowe. W orzecznictwie wskazuje się jednakże, że programy komputerowe nie stanowią jednej z podkategorii utworów literackich, ale są one w stosunku do tych utworów dziełami rodzajowo odmiennymi. Próżno szukać w prawie polskim legalnej definicji programu komputerowego, a zgodnie z doktryną, należy pod tym pojęciem rozumieć zestaw instrukcji (rozkazów) przeznaczonych do użycia bezpośrednio lub pośrednio w komputerze w celu osiągnięcia określonego rezultatu. Sam program komputerowy może istnieć w dwóch podstawowych formach: jako kod źródłowy (np. język C++) oraz jako kod wynikowy. Nie jest on jednak produktem samodzielnym – co do zasady jest częścią środowiska informatycznego, która obejmuje swym zakresem również sprzęt, łącza komunikacyjne itd.

 

 

W ustawie znajdują się natomiast szczególne przepisy dotyczące programów komputerowych – zgodnie z art. 74 ust. 2 ustawy, ochrona przyznana programowi komputerowemu obejmuje wszystkie formy jego wyrażenia. Natomiast same idee i zasady będące podstawą jakiegokolwiek elementu programu komputerowego, w tym podstawą łączy, nie podlegają ochronie na gruncie ustawy. Dodatkowo, jeśli dany program komputerowy stworzy pracownik w trakcie wykonywania swoich obowiązków pracowniczych, to prawa majątkowego do tego program przysługują pracodawcy, chyba że strony inaczej się umówią.

 

 

Wspomniany akt prawny wyróżnia także odpowiednie prawa majątkowe do programu komputerowego, które to obejmują prawo do:

 

  • trwałego lub czasowego zwielokrotnienia programu komputerowego w całości lub w części jakimikolwiek środkami i w jakiejkolwiek formie; w zakresie, w którym dla wprowadzania, wyświetlania, stosowania, przekazywania i przechowywania programu komputerowego niezbędne jest jego zwielokrotnienie, czynności te wymagają zgody uprawnionego;

  • tłumaczenia, przystosowywania, zmiany układu lub jakichkolwiek innych zmian w programie komputerowym, z zachowaniem praw osoby, która tych zmian dokonała;

  • rozpowszechniania, w tym użyczenia lub najmu, programu komputerowego lub jego kopii.

 

 

Nadto, art. 75 ustawy przewiduje także odpowiednie postanowienia odnoszące się do korzystania z programu komputerowego, zgodnie z jego przeznaczeniem. Możliwe jest bowiem wykonywanie wyżej wskazanych czynności (oprócz pkt 3) czyli rozpowszechniania programów), bez zgody uprawnionego, jeżeli są niezbędne do korzystania z programu komputerowego zgodnie z jego przeznaczeniem, w tym do poprawiania błędów przez osobę, która legalnie weszła w jego posiadanie. Ustawa wskazuje również czynności, które mogą być podejmowane bez zgody uprawnionego i są to np. sporządzanie kopii zapasowych programu, obserwowanie, badanie i testowanie funkcjonowania programu, zwielokrotnianie kodu lub tłumaczenie formy danego programu oraz inne. Trzeba jednak pamiętać, że ochrona przyznana bazom danych spełniającym cechy utworu nie obejmuje programów komputerowych używanych do sporządzenia lub obsługi baz danych dostępnych przy pomocy środków elektronicznych.

 

 

Poza tym, należy także wskazać, że podmiotem prawa autorskiego w odniesieniu do programów komputerowych jest jego twórca. Jednakże - o ile osobiste prawa autorskie zawsze pozostają przy twórcy, o tyle w zakresie majątkowych praw autorskich ustawodawca ustanowił wspomniane wcześniej wyjątki, a jeden z nich przewiduje art. 74 ust. 3, statuujący zasadę pierwotnego nabycia całości majątkowych praw autorskich przez pracodawcę twórcy. Poza tym, programy komputerowe często tworzone są przez zespoły programistów. Powstaje wówczas problem w zakresie ustalenia kręgu współautorów programu komputerowego, jednak w tym aspekcie należy stosować art. 9 ustawy odnoszący się do współwłasności (współtwórcom przysługuje prawo autorskie wspólnie i domniemywa się, że wielkości udziałów są równe).

 

 

Podsumowanie 

Reasumując, należy podkreślić, iż przedmiotem prawa autorskiego są różnego rodzaju utwory, a jego podstawowym zadaniem jest ochrona praw autorskich należących przede wszystkim do twórców. Związane z nimi są określone prawa majątkowe i osobiste, odnoszące się także do programów komputerowych. Ustawa przewiduje przepisy szczególne co do programów komputerowych z uwagi na ich szczególny charakter, pozwalając między innymi ich użytkownikom na ich poprawianie, zwielokrotnianie czy też ich tłumaczenie.

 

 

 

Bibliografia

Akty prawne:

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1231 z późn. zm.).

Literatura:

Barta J., Markiewicz R., Prawo autorskie, Warszawa 2008.

Barta J., Markiewicz R., (w): Prawo autorskie i prawa pokrewne, (red.) J. Barta, R. Markiewicz, 2011.

Bojańczyk K., Art. 78, (w): Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, Wolters Kluwer Polska, 2019.

Krysińska J., Art. 74, (w): Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, Wolters Kluwer Polska, 2019.

Kuś I., Senda Z., Prawo autorskie i prawa pokrewne. Poradnik przedsiębiorcy, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, 2004.

Okoń Z., Art. 74, (w): Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, LEX, 2015.

Podrecki P., Art. 79, (w): Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, LEX, 2015.

 

Orzecznictwo:

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 stycznia 2001 roku, sygn. akt V CKN 499/00.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2012 roku, sygn. akt II FSK 245/11.

 

____________________________________________________

Autor:


Prawo dla Ciebie

Portal prawniczy, kanał na YouTube i podcast na Spotify, w ramach którego prowadzone są kursy i szkolenia online z różnych gałęzi prawa.

www.prawodlaciebie.com.pl

https://www.youtube.com/channel/UCbiT7eMpZhUnbzCpzWSKy5g

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ochrona prawna programów komputerowych 

14 marca 2021

Więcej naszych artykułów

23 marca 2021
W swojej działalności (generalnie bez znaczenia czy jesteś Zamawiającym czy Wykonawcą) jako np. programista, freelancer tworzysz programy komputerowe czy też aplikacje, przyda Ci się kompletny zestaw umów. Przyzwyczailiśmy się już
14 marca 2021
Programy komputerowe może być pojmowane jako dzieło na gruncie prawa autorskiego i praw pokrewnych i podlegają z tego tytułu odpowiednim środkom ochrony. W praktyce w wielu przypadkach dochodzi bowiem do
28 sierpnia 2020
  Prawnicy Apple są jak zawsze czujni. Firma złożyła w amerykańskim Urzędzie Patentów i Znaków Towarowych skargę przeciwko Prepear, niewielkiemu start-upowi, za umieszczenie w swoim logo gruszki. Prepear to darmowa aplikacja,